ප්‍රාදේශීය ලේකම් කාර්යාලය - තිහගොඩ

මෙම ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයේ ඉතිහාසය ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගය දක්වා දිව යයි. එනම් ආර්යයන්ගේ පැමිණීමට පෙර කාලය දක්වාය. ඉතිහාසගත සාක්ෂි අනුව නාග ගෝත්‍රයට අයත් ජනතාව මෙහි ජීවත් වූ බවට සාධක ඇත. නාවිමන ගම්මානය නාග ජනතාව ජීවත් වූ ගම්මානයක් ලෙස සැලකේ. නා ඉබල, නා බුගල වැනි නම්වල “නා” යන උපසර්ගය යෙදී ඇති බැවින් නායිම්බල, නාදුගල යන නම් ද එමගින් සෑදී ඇති බව ඇතැමුන් විශ්වාස කරති.

කෙසේ වෙතත්, 16 වන සියවස දක්වා මෙම ප්‍රදේශය පිළිබඳ ඓතිහාසික තොරතුරු බහුලව දක්නට නොලැබේ. පූජාවලියට අනුව ක්‍රි.පූ. 65 දී අනුරාධපුරය පාලනය කළ දපුළුසෙන් රජු ද්‍රවිඩයන් සමඟ සටන් කිරීමෙන් අනතුරුව දොන්ද්‍රාවට පලා ගියේය. ඉන්පසු තිහගොඩට නුදුරු කනහල්වත්ත නම් පැරණි විහාරස්ථානයකට කොට්ටේවත්ත මාර්ගය ඔස්සේ පැමිණ ඇත.

මෙම ගමනේදී රජු ගම්මාන කිහිපයක නැවතී ඇත. රජුට සමුදුන් ස්ථානය අසාරගොඩ (පෙතංගහවත්ත) ලෙසත්, විහාරස්ථානයට ඇතුළු වීමට පෙර රජු ආභරණ ඉවත් කළ ස්ථානය කොමන්ගොඩ ලෙසත්, රජු ආභරණ පැළඳගත් ස්ථානය පලන්දගොඩ (වැලදගොඩ) ලෙසත් හැඳින්වේ. අදටත් මෙම ගම්මාන එම නම්වලින් හඳුන්වනු ලැබේ. මැදවියන්ගොඩ සහ බිසෝපත්තුව යන නම් ද පැරණි වංශකතාවල සඳහන් වේ. රජුගේ උයන පිහිටි ස්ථානය උයන්ගොඩ ලෙසත්, කුමරියගේ ස්නානය සඳහා භාවිත කළ ස්ථානය බිසෝපත්තුව ලෙසත් නම් කර ඇත.

16 වන සියවසෙන් පසු පෘතුගීසි පාලන සමයේදී ඩාර්පන් නම් පෘතුගීසි ජෙනරාල්වරයෙකු විසින් යටියන ආසන්නයේ ආරක්ෂක බලකොටුවක් ඉදිකරන ලදී. ලන්දේසි පාලන සමයේදී බටුවිට ප්‍රදේශයේ කඳවුරක් තිබී ඇත. අදටත් එම ස්ථානය ලන්දේසි කඳවුර ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ. ලන්දේසි පාලකයන් තිහගොඩ ප්‍රදේශයේ දේවස්ථානයක් ඉදිකර ඇති අතර, වර්තමානයේ තිහගොඩ ප්‍රාථමික විද්‍යාලය ලෙස හැඳින්වෙන පාසල ද ලන්දේසීන් විසින් ඉදිකරන ලද්දකි. 1796 දී අප රටේ පාලන බලය ලන්දේසීන්ගෙන් බ්‍රිතාන්‍යයන් වෙත මාරු වූ අවස්ථාවේදී බ්‍රිතාන්‍ය ආණ්ඩුකාරවරයා තිහගොඩ ප්‍රදේශය කෙරෙහි විශේෂ අවධානයක් යොමු කළේය.

මෙට්ලන්ඩ් වාර්තාවලට අනුව බ්‍රිතාන්‍ය පාලකයන් පෙතංගහවත්ත විහාරස්ථානයේ පූජ්‍ය බෝවෙල ධම්මානන්ද හිමියන් සහ මුදලිවරුන් අතර සම්බන්ධතාවක් ඇති බවට සැක කළ බව සඳහන් වේ. ඓතිහාසික යුගවල ඉදිකරන ලද පැරණි විහාරස්ථාන ද මෙම ප්‍රදේශයේ ඇත. වටගෙදර, පෙතංගහවත්ත, කපුදූව සහ පෙත්තාරේ වැනි විහාරස්ථාන ලන්දේසි යුගයේදී ඉදිකරන ලද ඒවා වේ.

මෙම කොට්ඨාසයේ පරිපාලන ව්‍යුහය සලකා බැලීමේදී, මාතර දිස්ත්‍රික්කය පළාත් ඒජන්තවරයා යටතේ පාලනය වූ උප ඒජන්ත කොට්ඨාසයක් විය. එම කාලයේදී දිස්ත්‍රික්කය කොට්ඨාස පහකට බෙදා තිබූ අතර ගංගාබඩ පත්තුව උතුර ඉන් එක් කොට්ඨාසයකි. මාතර දිස්ත්‍රික්කයේ අවසන් මුදලිවරයා විසින් ගංගාබඩ පත්තුව කොට්ඨාසය ද පාලනය කරන ලදී. පරිපාලන ව්‍යුහයේ සිදු වූ වෙනස්කම් සමඟ 1970 දී මාතර දිස්ත්‍රික්කය ආදායම් කොට්ඨාස 11කට බෙදා වෙන් කරන ලදී. එම අවස්ථාවේදී ගංගාබඩ පත්තුව උතුර නැවතත් ගංගාබඩ පත්තුව උතුර සහ දකුණ ලෙස කොටස් දෙකකට බෙදා වෙන් කරන ලදී. තිහගොඩ ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය එවකට ගංගාබඩ පත්තුව දකුණ ලෙස හැඳින්විණි. එම අවස්ථාවේදී එය ග්‍රාම නිලධාරී වසම් 13කින් සමන්විත විය. 1987 දී පරිපාලන කටයුතු පහසු කිරීම සඳහා ග්‍රාම නිලධාරී වසම් සංඛ්‍යාව වැඩි කරන ලදී. ඒ අනුව තිහගොඩ ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය ග්‍රාම නිලධාරී වසම් 40කින් සමන්විත විය.